Σχετικά με τη χρήση λέιζερ Αλεξανδρίτη και το επάγγελμα του Αισθητικού Κοσμητολόγου
Αφορμή για το παρόν σημείωμα αποτέλεσε πρόσφατη δημοσιογραφική αναφορά, στο πλαίσιο τηλεοπτικής εκπομπής, σύμφωνα με την οποία η χρήση λέιζερ Αλεξανδρίτη από Αισθητικούς Κοσμητολόγους παρουσιάστηκε ως «δολοφονικό όπλο» ικανό να προκαλέσει εγκαύματα και τύφλωση, με ταυτόχρονη υποτιμητική αναφορά στο σύνολο του επαγγέλματος. Ο Σ.ΕΠ.Α.Ε. θεωρεί υποχρέωσή του να αποκαταστήσει την ακρίβεια των πραγματικών περιστατικών, με βάση το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και τα επίσημα δεδομένα σπουδών του κλάδου.
1. Ποιος είναι ο Αισθητικός Κοσμητολόγος
Ο Αισθητικός Κοσμητολόγος είναι πτυχιούχος τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, απόφοιτος τετραετούς προγράμματος σπουδών του Τμήματος Αισθητικής και Κοσμητολογίας (πρώην Τ.Ε.Ι. Αθήνας και Θεσσαλονίκης, σήμερα ενταγμένου στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής – Π.Α.Δ.Α.). Δεν πρόκειται για επάγγελμα χωρίς επιστημονική βάση: το πρόγραμμα σπουδών περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, ανατομία, φυσιολογία, δερματολογία, μικροβιολογία, φαρμακολογία, καθώς και εξειδικευμένη θεωρητική και εργαστηριακή διδασκαλία στις τεχνολογίες λέιζερ και IPL, στη φυσική του φωτός, στους φωτότυπους δέρματος και στα πρωτόκολλα ασφαλούς εφαρμογής.
Η αντιμετώπιση του κλάδου ως συνόλου «μη ειδικευμένου προσωπικού» δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, ούτε στο ακαδημαϊκό περιεχόμενο των σπουδών, ούτε στο ισχύον νομοθετικό καθεστώς.
2. Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο
Το δικαίωμα άσκησης πράξεων αποτρίχωσης, συμπεριλαμβανομένης της αποτρίχωσης με λέιζερ, από πτυχιούχους Αισθητικούς Κοσμητολόγους είναι ρητά κατοχυρωμένο και όχι προϊόν αυθαίρετης πρακτικής:
• Ν.Δ. 361/1969, «Περί ασκήσεως του επαγγέλματος του Αισθητικού». Το άρθρο 5 §3 απαγορεύει στον αισθητικό «τη διενέργεια πάσης ιατρικής πράξεως, έστω και τη συνεργασία μετ’ ιατρού οιασδήποτε ειδικότητος» — απαγόρευση η οποία, όπως αναλύεται παρακάτω, δεν καταλαμβάνει την αποτρίχωση.
• Υ.Α. Φ.Γ4ε/5258/1970 (ΦΕΚ Β΄ 426), η οποία καθορίζει τους όρους αδειοδότησης και λειτουργίας εργαστηρίων αισθητικής, συμπεριλαμβανομένων των τεχνικών προδιαγραφών ασφαλείας των χρησιμοποιούμενων μηχανημάτων.
• Π.Δ. 83/1989 (ΦΕΚ Α΄ 37/7-2-1989), άρθρο 1, το οποίο ορίζει τα επαγγελματικά δικαιώματα των πτυχιούχων του Τμήματος Αισθητικής: δικαίωμα απασχόλησης σε συνεργασία με ιατρούς σε νοσοκομειακές μονάδες, με ρητή αναφορά στη «ριζική αποτρίχωση» (παρ. 2δ), καθώς και δικαίωμα ίδρυσης και λειτουργίας εργαστηρίων αισθητικής που περιλαμβάνουν ρητά τη «ριζική αποτρίχωση» (παρ. 3).
• Το επίσημο πρόγραμμα σπουδών του Τμήματος Αισθητικής-Κοσμητολογίας (Τ.Ε.Ι. Αθήνας, Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης, σήμερα Π.Α.Δ.Α.), στο οποίο η αποτρίχωση με λέιζερ εντάσσεται ρητά ως αντικείμενο διδασκαλίας και πρακτικής άσκησης.
• Εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας υπ’ αριθμ. 1517/19.04.2017, η οποία ανακάλεσε την προηγούμενη, πιο περιοριστική εγκύκλιο Γ3β/ΓΠ/οικ. 18846/13-03-2017, κατόπιν παρέμβασης της Εκτελεστικής Επιτροπής του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας (Κε.Σ.Υ.). Ορίζει ρητά ότι η αποτρίχωση με μηχανήματα λέιζερ διενεργείται από: α) ειδικευμένους ιατρούς ειδικότητας Δερματολογίας και Πλαστικής Χειρουργικής, και β) κατόχους πτυχίου του Τμήματος Αισθητικής-Κοσμητολογίας των Α.Τ.Ε.Ι. της ημεδαπής ή ισότιμου τίτλου της αλλοδαπής — οι δύο κατηγορίες αναγνωρίζονται στην ίδια πρόταση, ως ισότιμα αρμόδιες.
• Γνωμοδότηση του Νομικού Συμβούλου του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου (Π.Ι.Σ.), Ευάγγελου Κατσίκη, με ημερομηνία 25/11/2019 (ενημερωμένη Απρίλιος 2020), η οποία εκδόθηκε κατόπιν ερωτήματος του Ιατρικού Συλλόγου Κέρκυρας. Η γνωμοδότηση καταλήγει ρητά ότι η αποτρίχωση με laser μπορεί να ασκείται από πτυχιούχους Αισθητικής-Κοσμητολογίας χωρίς να απαιτείται υποχρεωτική παρουσία ιατρού, εφόσον ο αισθητικός διαθέτει το αναγνωρισμένο πτυχίο και τις απαιτούμενες από τον νόμο άδειες.
• Ν. 4811/2021, Κεφάλαιο ΛΔ (άρθρο 7), το οποίο απλοποίησε το πλαίσιο ίδρυσης και λειτουργίας εργαστηρίων αισθητικής (γνωστοποίηση αντί προηγούμενης άδειας), χωρίς να μεταβάλλει τα ουσιαστικά επαγγελματικά δικαιώματα των πτυχιούχων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το εξής νομικό επιχείρημα, όπως αναλύεται στην ίδια τη γνωμοδότηση του Π.Ι.Σ.: η απαγόρευση του άρθρου 5 §3 του Ν.Δ. 361/1969 αφορά αποκλειστικά ιατρικές πράξεις. Όπως όμως προκύπτει από το άρθρο 1 του Π.Δ. 83/1989, η αποτρίχωση περιλαμβάνεται ρητά στα αναγνωρισμένα επαγγελματικά δικαιώματα του πτυχιούχου αισθητικού — άρα δεν εμπίπτει καν στην έννοια της «ιατρικής πράξης» για τους σκοπούς της απαγόρευσης. Η αποτρίχωση με λέιζερ δεν αποτελεί, συνεπώς, εξαίρεση ή «ανοχή» απέναντι σε ιατρική αρμοδιότητα, αλλά αυτοτελές, θεσμοθετημένο επαγγελματικό δικαίωμα του αισθητικού κοσμητολόγου.
Το σύνολο του παραπάνω πλαισίου δεν αποτελεί ερμηνεία ή διεκδίκηση του κλάδου, αλλά ισχύον, θεσμοθετημένο δίκαιο, το οποίο έχει επανειλημμένα επιβεβαιωθεί τόσο από την ίδια την Πολιτεία όσο και από τον ίδιο τον ιατρικό κόσμο, μέσω του νομικού του συμβούλου.
3. Για την ασφάλεια της χρήσης λέιζερ Αλεξανδρίτη
Είναι αλήθεια ότι το λέιζερ αποτελεί συσκευή υψηλής ενέργειας, η ακατάλληλη χρήση της οποίας —ανεξαρτήτως του ποιος τη χειρίζεται— μπορεί να προκαλέσει έγκαυμα ή οφθαλμική βλάβη. Αυτός ακριβώς είναι ο λόγος για τον οποίο η νομοθεσία δεν αφήνει τη χρήση του σε τυχαία πρόσωπα, αλλά την προϋποθέτει σε συγκεκριμένη, πιστοποιημένη κατάρτιση: γνώση φωτοτύπων δέρματος (κλίμακα Fitzpatrick), παραμέτρων μήκους κύματος και ενέργειας, αντενδείξεων, και χρήσης προστατευτικού εξοπλισμού, όπως ακριβώς προβλέπεται στο πρόγραμμα σπουδών του κλάδου.
Ο κίνδυνος κακής χρήσης δεν είναι επιχείρημα κατά του επαγγέλματος του Αισθητικού Κοσμητολόγου, αλλά επιχείρημα υπέρ της αυστηρής τήρησης του θεσμοθετημένου πλαισίου κατάρτισης και αδειοδότησης — πλαίσιο το οποίο ο κλάδος, μέσω και του Σ.ΕΠ.Α.Ε., έχει διαχρονικά υποστηρίξει και διεκδικήσει να ενισχυθεί περαιτέρω.
4. Σχετικά με τον υποτιμητικό χαρακτηρισμό του επαγγέλματος
Η γενίκευση μεμονωμένων περιστατικών κακής πρακτικής —τα οποία, όπου τεκμηριώνονται, συνδέονται συνήθως με μη αδειοδοτημένους χώρους ή μη πτυχιούχο προσωπικό, εκτός του νόμιμου πλαισίου— σε χαρακτηρισμό του συνόλου του επαγγέλματος ως επικίνδυνου, αδικεί χιλιάδες πτυχιούχους επαγγελματίες οι οποίοι ασκούν καθημερινά, νόμιμα και επιστημονικά τεκμηριωμένα, το αντικείμενό τους. Στρεβλώνει επίσης την εικόνα του κλάδου στο κοινό, δημιουργώντας σύγχυση ανάμεσα στη νόμιμη και στην παράνομη άσκηση του επαγγέλματος — διάκριση που θα έπρεπε να αποτελεί το πραγματικό αντικείμενο δημοσιογραφικής διερεύνησης.
5. Κατακλείδα
Ο Σ.ΕΠ.Α.Ε. παραμένει ανοιχτός σε κάθε συζήτηση για την ενίσχυση της ασφάλειας, της εποπτείας και της ποιότητας παρεχόμενων υπηρεσιών στον κλάδο της αισθητικής, και έχει ο ίδιος καταθέσει συγκεκριμένες προτάσεις προς τις αρμόδιες αρχές προς αυτή την κατεύθυνση. Καλεί, ταυτόχρονα, σε υπεύθυνη δημοσιογραφική ενημέρωση, η οποία θα βασίζεται στο ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και όχι σε γενικεύσεις που παραπλανούν το κοινό και υποβαθμίζουν ένα πτυχιούχο, επιστημονικά καταρτισμένο επάγγελμα.
Νομοθετικές και τεκμηριωτικές αναφορές
1. Ν.Δ. 361/1969, «Περί ασκήσεως του επαγγέλματος του Αισθητικού», άρθρο 5 §3.
2. Υ.Α. Φ.Γ4ε/5258/1970, ΦΕΚ Β΄ 426 – όροι λειτουργίας εργαστηρίων αισθητικής.
3. Π.Δ. 83/1989, ΦΕΚ Α΄ 37/7-2-1989, άρθρο 1 – επαγγελματικά δικαιώματα πτυχιούχων Τμήματος Αισθητικής.
4. Πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Αισθητικής-Κοσμητολογίας Τ.Ε.Ι. Αθήνας / Τ.Ε.Ι. Θεσσαλονίκης / Π.Α.Δ.Α.
5. Εγκύκλιος Υπουργείου Υγείας υπ’ αριθμ. 1517/19.04.2017, «Χρήση μηχανημάτων αποτρίχωσης λέιζερ (laser)» (ανακαλεί την Γ3β/ΓΠ/οικ. 18846/13-03-2017).
6. Γνωμοδότηση Νομικού Συμβούλου Π.Ι.Σ. Ευάγγελου Κατσίκη, 25/11/2019 (ενημ. Απρίλιος 2020), κατόπιν ερωτήματος Ιατρικού Συλλόγου Κέρκυρας — δημοσιευμένη στο pis.gr.
7. Ν. 4811/2021, Κεφάλαιο ΛΔ, άρθρο 7 – απλούστευση πλαισίου ίδρυσης και λειτουργίας εργαστηρίων αισθητικής.
Σ.ΕΠ.Α.Ε. — Σύλλογος Επαγγελματιών Αισθητικών Ελλάδας
